YERLI INFORMASIYA RESURS MƏRKƏZLƏRI

1. Ümumi məlumat

   Qeyri-hökumət təçkilatının adı: Madad Azərbaycan (MADAD)
   Layihənin adı: Rayon kitabxanalarında Yerli Informasiya Resurs Mərkəzləri
   Əsas donor: Açıq Cəmiyyət Institutu -Yardım Fondu (Azərbaycan)
   Ikinci donor: Global Catalysts Foundation (GCF)
   Hesabat dövrü: 25 dekabr 2002 – 30 sentyabr 2003
   
   

2. Layihənin vəziyyəti

   2001-ci ilin dekabr ayında MADAD Açıq Cəmiyyət Institutu – Yardım Fondu (Azərbaycan) və GCF ilə birgə Azərbaycanın səkkiz (8) rayon kitabxanasında, və ya Əhmədli (Bakı), Əli Bayramlı, Bərdə, Gəncə, Quba, Lənkəran, Çamaxı və Şəkidə Yerli Informasiya Resurs Mərkəzlərinin yaradılması layihəsinə baçlayıblar.

   Layihənin əsas məqsədi Azərbaycanın rayonlarında yaçayan əhali üçün bütün ölkə üzrə təsis olunmuç YIRM-i vasitəsi ilə geniş məlumat qaynaqlarına daha yaxçı pıxıç imkanları ilə təmin etməkdir. Internet, məlumat, kommunikasiya vasitələri ilə əmin etməklə, YIRM-i Azərbaycan rayonlarının əhalisini qlobal idarəçilik və içgmzar arenaya pıxmaq imkanları yaratmaqla onlara yeni qazanmaq imkanları təsis edir və dəstəkləyir.

   Məqsədlər:

   • Internetə/elektron popta pıxıç təmin etmək
   • Dövrü mətbuat (qəzet və jurnallar) və kitablarla təmin etmək
   • Kitabxana işçiləri və sistem inzibatpıları üçün yeni texnologiyalar üzrə treninqlər təşkil etmək
   • Açahıdakı vəzifələri həyata keçirmək məqsədi ilə Kompüter Tədris Mərkəzlərini açmaq:
     • Internet və kompüterin istifadəsi, işgüzar fəaliyyət üçün proqram təminatı, web səhifələrin dizaynı, smrətli çapetmə dərsləri, data-serverlərin və hostinqlərin işə salınması və s. mövzular üzrə müxtəlif səviyyəli (giriş dərslərindən başlayaraq peşəkarlar üçün) praktiki tədris kursların kepirilməsi;
     • Rayonlarda olan mədəni dəyərləri (yəni, onların gender rollarını evlə və ənənəvi sosial normaları ilə məhdudlaçdırılması) nəzərə alaraq, standart biznes-treninqlərdə iştirak edə bilməyən qadın və yeniyetmələr qızlar üçün istiqamətləndirmə kursları və səyyar dərslərlə təmin etmək;
   • YIRM-in nəzdində ingilis dili kursları təşkil etmək.
   • YIRM dövlət qurumları və yerli QHT-na kompüter və Internetdən istifadə edilməsi, idarəçilik, təçkilatın geniçləndirilməsi və mövcud menecerlər üçün effektiv işgüzar sistemləri sahəsində proqramların və təlim seminarların təşkilində yardım edəcək.

   
   Bu gün MADAD 6 YIRM-in hamısında təmir işlərini sona patdırıb (dəmir qapı və şəbəkələr daxil olmaqla) və enerji təchizatın təmin etmək məqsədi ilə bu kitabxanalar üçün generatorlar sifariç verib. Bmtmn lazımi avadanlıq (generatorlar, stabilizatorlar, kondisionerlər, kompüterlər, printerlər, surətpıxarma maçınları və s.) artıq ACI və GCF maliyyə vəsaiti hesabına alınıb, yerinə patdırılıb və 6 YIRM-də (Əhmədli, Bərdə, Quba, Lənkəran, Şamaxı və Şəki) quraçdırılıb. Yuxarıda adı pəkilən YIRM-in hamısı mpmn MADAD tərəfindən yeni telefon xətləri alınıb və həmin xətlər Internetə pıxmaq mpmn nəzərdə tutulub.
   
   

3. Layihənin fəaliyyəti haqqında məlumat
   1. Layihənin icrası

      Tələbatların qiymətləndirilməsi
      

      Bərdə YIRM-i layihənin icrası baçlamasından əvvəl

      Yanvarda MADAD artıq bmtmn YIRM-in və hər bir YIRM-də Kompüter Tədris Mərkəzləri (KTM) üçün ayrılmıç otaqları kitabxanaların müdiriyyəti ilə birgə nəzərdən keçiriblər. Kitabxanaların poxunda MADAD tərəfindən qeydə alınan mmumi problemlər əsasən elektrik enerji təminatının stabil olmamahı və telefon xətlərinin keyfiyyətsiz olmasıdır. Açahıdakı yoxlama siyahısı kitabxanaların infrastruktur vəziyyətinin qiymətləndirilməsi üçün istifadə olunmuşdur:
      
      
      
      
      
      
      
      
      

      • sahənin kifayət qədər olması,
      • otaqların vəziyyəti,
      • mühafizə tədbirləri,
      • rayonda kommunikasiya infrastrukturu,
      • kitabxanaların elektrik enerji təchizatı.
        
        

      Təmir və avadanlıhın quraçdırılması
      6 kitabxanada: Əhmədli, Bərdə, Quba, Lənkəran, Çamaxı və Şəkidə, YIRM-in nəzdindəki KTM-r üçün seçilmiş otaqlar MADAD tərəfindən təmir edilib. KTM yerləşən otaqlarda olan avadanlıhın mühafizəsini təmin etmək məqsədi ilə bu otaqlarda dəmir qapı və şəbəkələr quraçdırılıb. Əlavə olaraq, generatorlar və stabilizatorlar mpmn kitabxanaların binasında zəruri ventilyasiyası olan otaqlar ayrılmıçdır.

      KTM-də elektrik şəbəkəsinin quraçdırılması, generatorların və stabilizatorların qoçulması mpmn MADAD tərəfindən iki elektrik müvəqqəti işə götürülmüşdür. Stabilizator və generatorların quraçdırılması nəticəsində bmtmn YIRM-ər gündə 24 saat ərzində stabil enerji təchizatı ilə təmin ediliblər.

      Layihə çərçivəsində bmtmn avadanlıq ACI (generatorlar, kompüterlər, printerlər, surətpıxarma maçınları və s.) və MADAD (stabilizatorlar və kondisionerlər) tərəfindən GCF dəstəyi ilə alınıb və YIRM-in 6-da da quraçdırılıb.

      Kitabxana müdiriyyəti və yeni işə götürülmüş sistem inzibatpıları avadanlıq və onun istifadəsi barədə təlim keçiblər. Nəzərə alaraq ki, Şəkidə yay aylarında da kitabxana otaqları kifayət qədər sərindir, MADAD bir ədəd kondisioneri Şəki YIRM-ən Əli Bayramlıya verməyə qərara gəlib. Onun əvəzinə Şəki YIRM-i qıçda istifadə etmək üçün təhlükəsiz (yah radiatoru) elektrik isidici ilə təmin ediləcək.

      Internetə pıxıç və kommunikasiya infrastrukturu
      

      Barda CIRC connected to the Internet

      Hal-hazırda Əli Bayramlı və Gəncədə yerləşən YIRM-ər ayrılmıç xətt vasitəsi ilə gündə 24 saat Internetə qoşulublar. Başqa YIRM-ər isə Internetə telefon xətti ilə "Azeronline"şirkətinin məhdudiyyətsiz paketi ilə (Əhmədli və Quba), Bərdə, Çamaxı və Şəkidə "Bakinternet"-in məhdudiyyətsiz paketi olmadıhına gərə, bu rayonlarda 100 saatlıq "Bakinternet" kartlarından istifadə olunur. MADAD-ın planlarına gərə, Lənkəran YIRM-i "Bakinternet" vasitəsi ilə oktyabr ayının əvvəllərində Internetə qoşulacaq.
      

      Keçirilmiş treninqlər
      

      1. Kitabxana əməkdaçları mpmn treninq:
         2002-ci ilin əvvəllərində Axundov kitabxanasının işçiləri Amerika Birləçmiç Çtatlarının Səfirliyi ilə birgə yaradılmıç Kitabxana Içpiləri üçün Beynəlxalq Resurs Treninq Mərkəzində (IRTCL) sepilmiç kitabxanaların içpiləri mpmn ilkin açahıdakı məvzularda ilkin treninqlər keçirildi:
         • Intellektual azadlıq
         • Kitabxana idarəçiliyi
         • Kitabxanalar üçün maliyyə vəsaitlərin yıhılması
         • Kitabxanalar arasında beynəlxalq əməkdaçlıq
         • Kataloqlar və onların aparılması
         • Kitabxana fondlarının konservasiyası və qorunması
         • Kitabxana qanunvericiliyi
         • Kataloqların aparılması və təsnifat
           
           

         Əlavə olaraq, hər kitabxana Bakıdakı IRTCL treninq mərkəzində Kompmter/Internet mzrə təlim keçmək üçün iki işçisini göndərib Treninqin birinci hissəsi 2002-ci ilin avqust ayında sona patıb. Kitabxana işçilərinin alınan avadanlıqla tanıç etmə məqsədi ilə Axundov kitabxanası 2002-ci ilin sentyabr ayından baçlayaraq hər bir YIRM mpmn ayrı treninqlər keçirməyə planlaçdırıb. Hal hazırda bu treninqlər Əhmədli YIRM-də baça patıb.
         
         

      2. Icma nmmayəndələri üçün kompüter treninqləri:
         

         Kompüter treninqi

         Əli Bayramlı YIRM-i yeganə mərkəzdir ki, icma nümayəndələri üçün treninqləri 2001-ci ilin noyabr ayından baçlayıb və bununla onlar Internetdən başqa kitabxanalardan əvvəl istifadə etmək imkanı əldə ediblər. Bu günə kimi 700-ə qədər yerli və qapqın ailələrdən olan yuxarı sinif şagirdi və ali məktəb tələbələri pulsuz 3 gmnlmk Windows kurslarını kepiblər. 150-dən çox dinləyici kompüter təhsilini davam etdirir və Word, Excel, Power Point və s. proqramları əyrənir. Hal hazırda analoji kurslar Əhmədli YIRM-də fəaliyyət göstərməyə baçlayıb.
         
      
      

      Başqa QHT-la əməkdaçlıq
      Əli Bayramlı YIRM-i əsasən ABÇ-ın IREX qeyri-dəvlət təçkilatının IATP (Internetə pıxıç treninq proqramı) tərəfindən dəstəklənir. Əli Bayramlı YIRM-in oxu zalında mebelin bərbad vəziyyətini nəzərə alaraq, MADAD YIRM layihəsi çərçivəsində bu mərkəz üçün yeni masa və kürsülər alınmasını maliyyələşdirib.

      Əlavə olaraq Gəncə YIRM layihəsinin texniki hissəsi üçün "Bilik"QHT mpmn ACI tərəfindən sub-qrant ayrılmıçdır. "Bilik"tərəfindən Gəncə YIRM-in seçilmiş sistem inzibatpısının maaçını və mmhasibin maaçının bir hissəsini MADAD ödəyib.
      
      

   2. Monitorinq
      1. Daxili monitorinq fəaliyyəti
         Layihə Koordinatoru tərəfindən layihənin həyat dəvrmnmn ayrılmaz parpası olan daimi monitorinq həyata keçirilir.
         MADAD eyni zamanda texniki tədris proqramlarının reytinqini qiymətləndirmək məqsədi ilə qrupların dolmasının monitorinqini kepirir.
      2. Xarici monitorinq fəaliyyəti
         ACI-nun mmdiriyyət üzvləri bir neçə dəfə rayonlara səfər edib, YIRM-rə monitorinq məqsədi ilə baş çəkiblər
      
      
   3. Inzibati fəaliyyət
      Layihəyə kitabxanaların məvcud əməkdaçlarını cəlb etməyə planlaçdırıldı – kitabxanaların əksəriyyətində işçilərin sayı normadan çoxdur, və beləliklə kitabxanaların içpiləri layihə çərçivəsində əlavə xərcsiz yerli icmaya xidmətlər göstərməkdə maraqlı olmalıdırlar. Lakin hər YIRM-ə Kompüter Tədris Mərkəzini idarə etmək və Internetə pıxıçı təmin etmək üçün sistem inzibatpısı tələb olunur. Buna görə aidiyyəti olan yerli qəzetlərdə hər bir YIRM-ə sistem inzibatpısı vəzifəsindən ötrü elanlar verilmişdir. Hər rayonda bu vəzifəyə 4-8 namizəd ərizəsini vermişdir.
      
      Bmtmn 6 YIRM-ə - Əhmədli, Bərdə, Quba, Lənkəran, Çamaxı və Şəkidə - sistem inzibatpısı vəzifəsinə sənədlərini verən namizədləri seçmək üçün MADAD ACI-u və Kitabxanaların mmdiriyyəti ilə birgə müsahibə komissiyası yaratmıçdır. Sistem inzibatpısı vəzifəsi artıq tutulub. Əli Bayramlı YIRM üçün Sistem inzibatpısı IREX/IATP QHT-ı tərəfindən işə götürülüb. Gəncədə RI/MADAD sistem inzibatpısı vəzifəsinə əvvəl “Bilik” QHT-da oxşar vəzifədə palıçan mmtəxəssisi işə götürüb.
      
      
   4. Önəmli ezamiyyətlər və görüşlər
      YIRM-də fəaliyyəti başlamaqdan əvvəl MADAD-ın əməkdaçları yerli hakimiyyət qurumların nmmayəndələri ilə onları YIRM layihəsinin mahiyyəti barədə məlumatlandırmaq və onlar tərəfindən hər-hansı bir mmmkmn yardım gəstərmək xahiş məqsədi ilə görüşlər keçiriblər (burada Yerli Icra orqanları, Bələdiyyələr və Mədəniyyət şöbələri nəzərdə tutulur). Hər rayonda açahıdakı nəticələr əldə edilib:
      • Əhmədli: MADAD Xətai rayonunda yerləşən kitabxananın icra baçpısının müavini ilə və Bakı Çəhəri Mədəniyyət Şöbəsində görüşlər keçirib. Hər iki qurumda kitabxananın əsaslı təmir edlilməsinə vəd vermişdirlər, lakin bu günə kimi heç nə edilməyib.
      • Əli Bayramlı: Icra hakimiyyəti oxu zalının və YIRM-ə girişin təmirin pulunu ödəmişdir.
      • Bərdə: Mədəniyyət şöbəsi pilləkənlər və KTM-in otahına aparan kipik dəhlizin təmirinə 200 ABÇ dolları məbləhində vəsait ayırmıçdır.
      • Şəki: Icra hakimiyyəti tərəfindən YIRM-ə başqa xətlərlə müqayisədə daha stabil olan təzə elektrik xəttin çəkilməsi vəd edilmişdir. Lakin bu günə kimi heç bir iş görülməyib.
      • Quba: Oktyabr sonunda YIRM mpmn stabil elektrik xətti və yeni telefon xəttinin çəkilməsi barədə Icra hakimiyyətində söz veriblər.
   
   
4. Çətinliklər / Uhurlar

   Çətinliklər
   Layihənin qarçılaçdıhı əsas çətinlik ACI-u tərəfindən R.I.S.K. şirkətindən alınan kompmterlərin ləngidilməsi idi. Açahı keyfiyyət və qəbul olunmaz dizayna görə MADAD R.I.S.K. tərəfindən təqdim edildiyi mebeli qəbul etməyib. Başqa təchizatpıdan daha keyfiyyətli mebel yalnız iyun ayında alınıb. Əlavə olaraq, ACI-u tərəfindən R.I.S.K.-dən alınan avadanlıq (kompmterlər, serverlər, UPS-lər və s.) 2-3 ay gecikib. Buna görə məqsədlərin poxuna yalnız iyul-sentyabr aylarında nail olmaha mmmkmn olub və sentyabr ayının sonuna demək olar ki, YIRM-in hamısında təmir işləri sona patıb, onlarda kabellər və avadanlıq quraçdırılmıçdır.

   Yuxarıda gəstərilən səbəblərə görə YIRM-in fəaliyyəti (kompmter kursları və Internet saatların paylanması) yalnız 2002-ci ilin sentyabrın sonunda baçladı. Buna baxmayaraq, MADAD həm sistem inzibatpılarının maaçını, həm də YIRM-in cari xərclərini ödəyirdi. Buna görə MADAD ACI-an xahiç edib ki, layihənin vaxtı 2003-cm ilin sentyabrın 30-a kimi uzadılsın.

   Davamlılıq
   Seçilmiş kitabxanalara səfərlər zamanı MADAD-ın əməkdaçları kitabxanaların mmdiriyyəti ilə görüşlər keçirilmişdir. Bu görüşlərin məqsədi onlara YIRM-ər necə maliyyə və insan resursları baxımından davamlılıha nail ola bilərlər və dörd il ərzində tam şəkildə kitabxana müdiriyyəti tərəfindən idarə olunmalıdırlar və özlərini maliyyələşdirməlidirlər. Nəzərə alaraq ki, pullu xidmətlərin göstərilməsi özünü maliyyələşdirmənin əsas elementidir, MADAD bu sistemin tətbiqinə 2003-cü ilin əvvəlindən baçlayıb və həmin fəaliyyətin 2003-cm ilin sentyabr ayından baçlayaraq monitorinqi keçiriləcək. Monitorinq əsasında kitabxanaların mmdiriyyətinə zəruri tövsiyələr hazırlanacaq.

   Nəzərə alaraq ki, YIRM-ər və sistem inzibatpıları təlim keçiblər, MADAD planlaçdırır ki, onlar kitabxana mmdiriyyətinə hər bir YIRM-in Təhsil, Qanunvericilik, Dil və s. sahələrdə olan resurslara faydalı linklər siyahısı ilə olan web səhifələrinin yaradılmasından ötrü kipik qrantların alınması üçün sənədlərin hazırlanmasında kömək edəcəklər. Artıq Gəncə YIRM-i MADAD-n kəməyi ilə hazırlanmıç sənədlər əsasında son ildə IREX/IATP-an kiçik qrant alıb. Yerli icma üçün web səhifələr Internetdən daha məlumatlı olmaq mpmn alət olmalıdır.
   
   

5. Məsləhətçilərin fəaliyyəti

   2002-ci ilin avqust-sentyabr aylarında IT mzrə Məsləhətçi cənab Elxan Balamirzəyev MADAD tərəfindən Əli Bayramlı və Gəncə şəhərlərini pıxmaq çərti ilə 6 YIRM-də proqram təminatının ymklənməsi, şəbəkələrin qoçulması və Internetə bahlanma proqramların ymklənməsi üçün işə götürülmüşdür. Məsləhətçi eyni zamanda hər sistem inzibatpısı üçün avadanlıq və yüklənmiş proqram təminatına dair bir gmnlmk treninq keçirmişdir.
   
   

6. Planlaçdırılan fəaliyyət
   1. Oktyabrın əvvəlində Lənkəran YIRM-i Bakinternet vasitəsi ilə Internetə qoşulmalıdır.
   2. Işə yeni götürülmüş sistem inzibatpıları mpmn ACI-un təlim mərkəzində treninqlər:
      Yerli əhali üçün treninqlər mpmn hazırlanmıç tədris planına əsasən inzibatpılar icmalarında olan istifadəçilər üçün treninqlər keçirirlər. Tədris planının diqqət mərkəzində populyar proqram təminatının və avadanlıhın istifadəsində tələb olunan praktiki bacarıqlar və Internetdən təhsil və məlumat almaq məqsədləri üçün istifadəsidir. 2002-ci ilin oktyabr ayında ACI və MADAD bir həftəlik treninq keçirməyə planlaçdırıblar.
   3. Axundov kitabxanasının işçiləri mpmn Kompmter/Internet sahəsində treninqlər:
      Bərdə, Gəncə, Quba, Lənkəran, Şəki, Çamaxı YIRM-in kitabxana işçilərini təzə avadanlıqla tanıç etmək məqsədi ilə Axundov kitabxanası tərəfindən 2002-ci ilin oktyabr-dekabr aylarında treninqlər keçirmək planlaçdırılır.
   4. 6 YIRM-ə telefon xətti ilə Internetə pıxıçı ayrılmıç xətlərlə əvəz olunması:
      Mmid varıq ki, Milli Kommunikasiya və Informasiya Texnologiyaları Strategiyası layihəsi ilə əməkdaçlıqda bu məsələ 2003-cü ilin əvvəlində həll olunacaq.
   
   
7. Nailiyyətlər

   Layihənin ilk nailiyyəti kimi YIRM-in hamısının təmir olunması, avadanlıqla təmin olunması, elektrik və kompüter şəbəkələrinin quraçdırılması, proqram təminatının ymklənməsi və Internetə (Lənkəranı pıxmaq çərti ilə) qoşulmasını qeyd etmək olar. Əhmədli, Quba, Bərdə, Şəki və Çamaxı YIRM-i hər birisi icma üzvlərindən və kitabxana işçilərindən ibarət olan iki pilot qrupda treninqlərə başlayıblar.